در پی قطع و محدودیتهای اخیر اینترنت، بحث درباره زمان و شیوه بازگشت اتصال بینالملل و دسترسی کاربران شدت گرفته است. احمد نیرومند، رئیس کمیسیون تحول دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، در گفتوگو با سیتنا تشریح کرد که بازگشایی اینترنت مرحلهای خواهد بود و در شرایط فعلی اتصال پیامرسانهای خارجی مورد نظر قرار ندارد. در عوض، مرحله نخست شامل فراهمسازی اینترنت برای کسبوکارها و سپس گسترش دسترسی به پیامرسان داخلی است. در این نوشتار، ابعاد فنی، امنیتی و اقتصادی این تصمیم و پیامدهای آن بررسی میشود.
پیامرسانهای خارجی چرا فعلاً وصل نمیشوند؟
- دلایل امنیتی و مدیریتی
- محدودیتهای فنی و نگرانی از ایجاد بحران امنیتی موجب میشود مسئولان پیش از بازگشت کامل اتصال، تضمینهای لازم را مطالبه کنند.
- مطابق اظهارات نیرومند، فرایندهایی که از نظر امنیتی امکان انتشار وسیع اینترنت را فراهم کنند، هنوز بهطور کامل آماده نشدهاند.
- ملاحظات سیاستگذاری و زمانبندی
- حتی حدسها و پیشنهادهای رفع فیلتر در سطح وزارتخانه مطرح شده بود اما با تغییر شرایط سیاسی و امنیتی، این برنامهها به تعویق افتادهاند.
- اکنون زمان مناسبی برای گفتگو درباره اتصال گسترده پیامرسانهای خارجی نیست و تصمیمگیران ملاحظات دیگری را در اولویت قرار میدهند.
برنامه مرحلهای بازگشایی اینترنت (طبق اظهارات نیرومند)
- گام اول: اتصال کسبوکارها
- اولویت با اینترنت کسبوکارهایی است که IP خود را در اختیار دستگاههای مسئول قراردادهاند.
- نیرومند اعلام کرده این گروه در «هفتههای آینده» امکان اتصال پیدا خواهند کرد تا فعالیت اقتصادی و خدماتی آنها از سر گرفته شود.
- گام دوم: تمرکز بر پیامرسان داخلی
- پس از فراهم شدن دسترسی برای کسبوکارها، نوبت به پیامرسان داخلی میرسد تا امکان ارتباط روزمره از طریق یک یا دو پلتفرم بومی فراهم شود.
- این مرحله با هدف کنترل بهتر تبادل اطلاعات و مدیریت بار شبکه طراحی شده است.
پیامدها و چالشها
• خطر شکلگیری «اینترنت طبقاتی»
- اگر گروههای خاصی (مثل کسبوکارها) دسترسی ویژهای داشته باشند، تبعات اجتماعی و اقتصادی ایجاد میشود.
- نیرومند ضمن مخالفت با اینترنت طبقاتی، تاکید کرده اولویتبندی با هدف حفظ فعالیت اقتصادی لازم است.
• محدودیت ارتباطی و اقتصادی
- کسبوکارهایی که به پلتفرمها و خدمات بینالمللی وابستهاند، ممکن است با اختلال در خدمات، تأخیر در پرداختها و کاهش دسترسی به بازارهای خارجی مواجه شوند.
- فراهم شدن اتصال برای دیتاسنترها و تعدادی از خدمات داخلی، گام مثبتی است اما کافی نیست.
• فشار بر پیامرسان داخلی
- تمرکز روی پیامرسان داخلی نیازمند تقویت زیرساخت، امنیت و مقیاسپذیری است.
- مسئولان و توسعهدهندگان باید روی تضمین حریم خصوصی، امنیت داده و سرویسدهی قابلاطمینان سرمایهگذاری کنند.
نکات فنی و امنیتی که باید بررسی شوند
- تضمین عدم ایجاد بحران (گارانتی فنی)
- سنجش ریسک و آزمایش بار شبکه پیش از بازگشایی کامل ضروری است.
- شفافیت در سیاستهای دسترسی
- اعلام شفافِ معیارهای اولویتبندی و چرایی تخصیص دسترسی؛ جلوگیری از ابهام و نارضایتی عمومی.
- تقویت پیامرسان داخلی
- پشتیبانی از رمزنگاری سرتاسری، میزبانی امن داده و APIهای استاندارد برای تعامل با خدمات سازمانی.
توصیهها و راهکارها
- حفظ تعادل بین امنیت و دسترسی
- به نظرم باید روندی شفاف و قابلپیشبینی تعریف شود که هم امنیت ملی را در نظر بگیرد و هم دسترسی شهروندان و کسبوکارها را محدود نکند.
- تقویت پیامرسان داخلی به شکل حمایتی و فنی
- حمایت دولت و بخش خصوصی از توسعه زیرساخت و قابلیتهای پیامرسان داخلی (مقیاسپذیری، رمزنگاری، تضمین SLA).
- طرحریزی برای بازگشت تدریجی پیامرسانهای خارجی
- تدوین معیارهای روشن برای زمانبندی و شرایط لازم جهت اتصال مجدد پلتفرمهای بینالمللی.
بخش FAQ (پرسشهای متداول)
Q: آیا پیامرسانهای خارجی در هفتههای آینده وصل میشوند؟
A: طبق اظهارات رسمی، در شرایط فعلی برنامهای برای اتصال پیامرسانهای خارجی وجود ندارد و ابتدا اتصال کسبوکارها و سپس پیامرسان داخلی در دستور کار است.
Q: منظور از «اینترنت طبقاتی» چیست؟
A: اینترنت طبقاتی به وضعیتی اشاره دارد که گروههای خاص (مثلاً کسبوکارها) دسترسی بهتر و کاملتری به اینترنت داشته باشند در حالی که سایر کاربران دسترسی محدودتری دارند.
Q: پیامرسان داخلی چه مزیتی دارد؟
A: پیامرسان داخلی امکان مدیریت بهتر دادهها و انطباق با مقررات ملی را فراهم میکند، اما نیازمند تقویت امنیت و کیفیت خدمات است.
Q: کسبوکارها چگونه باید برای بازگشت اینترنت آماده شوند؟
A: کسبوکارها باید IP و نیازهای فنی خود را هماهنگ کنند، طرح پشتیبانگیری و امنیت اطلاعات داشته باشند و در تعامل با ارائهدهندگان خدمات زیرساخت باشند.
نتیجهگیری و گام بعدی
در شرایط فعلی، بازگشایی اینترنت بهصورت مرحلهای و مبتنی بر ملاحظات امنیتی انجام میشود؛ اولویت با اتصال کسبوکارها است و اتصال پیامرسانهای خارجی در کوتاهمدت در دستور کار قرار ندارد. اگر هدف، تأمین توازن میان امنیت و دسترسی عمومی باشد باید شفافیت در سیاستها، تقویت پیامرسان داخلی و تدوین معیارهای مشخص برای بازگشت خدمات بینالمللی دنبال شود.