چرا فقط با دیدن یک نفر که خمیازه میکشد، ما هم خمیازه میکشیم؟
حتماً برایتان پیش آمده که در محل کار، دانشگاه یا حتی هنگام تماشای تلویزیون، ناگهان کسی خمیازه بکشد و چند ثانیه بعد خودتان هم احساس کنید که باید خمیازه بکشید. جالبتر اینکه حتی ممکن است فقط با خواندن این مقاله یا فکر کردن به خمیازه، دهانتان باز شود!
اما واقعاً چرا خمیازه مسری است؟ آیا این اتفاق به کمبود اکسیژن مربوط میشود؟ آیا مغز از روی تقلید این کار را انجام میدهد یا دلیل عمیقتری پشت آن وجود دارد؟
در ادامه، با جدیدترین یافتههای علمی به این سؤال جذاب پاسخ میدهیم.
فردی که خمیازه میکشد و اطرافیانش نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
خمیازه چیست؟
خمیازه یک واکنش طبیعی بدن است که معمولاً شامل باز شدن دهان، دم عمیق و بازدم آهسته میشود. این رفتار تقریباً در تمام انسانها و حتی بسیاری از حیوانات دیده میشود.
دانشمندان هنوز درباره علت دقیق خمیازه به توافق کامل نرسیدهاند، اما چند نظریه معتبر وجود دارد که مهمترین آنها تنظیم دمای مغز است.
خمیازه چیست
آیا خمیازه به خاطر کمبود اکسیژن است؟
سالها تصور میشد که بدن هنگام کاهش اکسیژن یا افزایش دیاکسیدکربن خمیازه میکشد تا اکسیژن بیشتری دریافت کند.
اما تحقیقات نشان دادهاند که این فرضیه چندان درست نیست.
در آزمایشهایی که افراد هوای غنی از اکسیژن یا هوای دارای دیاکسیدکربن بیشتر تنفس کردند، تعداد خمیازههای آنها تفاوت محسوسی نداشت. بنابراین امروزه دانشمندان این نظریه را تا حد زیادی رد کردهاند.
نظریهای که بیشتر دانشمندان قبول دارند: خنک کردن مغز
یکی از پذیرفتهشدهترین نظریهها این است که خمیازه مانند یک سیستم تهویه طبیعی برای مغز عمل میکند.
هنگامی که خمیازه میکشیم:
- هوای خنک وارد دهان میشود.
- جریان خون در ناحیه سر افزایش پیدا میکند.
- عضلات صورت و فک فعال میشوند.
- دمای مغز کمی کاهش مییابد.
مغزی که دمای متعادلی دارد، عملکرد بهتری در تمرکز، تصمیمگیری و پردازش اطلاعات خواهد داشت.
تصویر مفهومی از تأثیر خمیازه بر تنظیم دمای مغز.
اما چرا خمیازه مسری است؟
اینجا بخش هیجانانگیز ماجرا شروع میشود.
مسری بودن خمیازه بیشتر به مغز اجتماعی انسان مربوط است تا خود عمل خمیازه.
وقتی فردی را میبینیم که خمیازه میکشد، بخشهایی از مغز که مسئول تقلید رفتار دیگران و همدلی هستند فعال میشوند.
در نتیجه، مغز ناخودآگاه همان رفتار را در ما نیز شبیهسازی میکند.
به همین دلیل است که:
- دیدن خمیازه دیگران
- شنیدن صدای خمیازه
- خواندن درباره خمیازه
- حتی فکر کردن به آن
میتواند باعث شود خودمان نیز خمیازه بکشیم.
اگر همین حالا خمیازه کشیدید، تنها نیستید!
تصویر مفهومی از نورونهای آینهای و ارتباط آنها با مسری بودن خمیازه.
نورونهای آینهای؛ مقصر اصلی؟
یکی از مهمترین توضیحاتی که دانشمندان ارائه میدهند، وجود نورونهای آینهای (Mirror Neurons) است.
این سلولهای عصبی زمانی فعال میشوند که:
- کاری را خودمان انجام دهیم.
- همان کار را در فرد دیگری ببینیم.
این نورونها در یادگیری، تقلید رفتار، همدلی و درک احساسات دیگران نقش مهمی دارند.
به همین دلیل بسیاری از پژوهشگران معتقدند که همین سیستم عصبی باعث انتقال خمیازه بین افراد میشود.
تصویر مفهومی از نورونهای آینهای و ارتباط آنها با مسری بودن خمیازه.
افراد همدل بیشتر خمیازه میکشند؟
تحقیقات نشان دادهاند افرادی که احساس همدلی بیشتری دارند، معمولاً بیشتر تحت تأثیر خمیازه دیگران قرار میگیرند.
به همین دلیل:
- اعضای خانواده بیشتر از غریبهها باعث انتقال خمیازه میشوند.
- دوستان نزدیک نسبت به افراد ناشناس تأثیر بیشتری دارند.
- حتی سگها نیز گاهی خمیازه صاحبان خود را تقلید میکنند.
این موضوع نشان میدهد که رابطه عاطفی میتواند احتمال مسری شدن خمیازه را افزایش دهد.
چرا کودکان کوچک کمتر خمیازه مسری میگیرند؟
یکی از یافتههای جالب این است که کودکان زیر حدود ۴ تا ۵ سال معمولاً نسبت به خمیازه دیگران واکنش زیادی نشان نمیدهند.
دلیل آن احتمالاً این است که بخشهای مرتبط با همدلی و شناخت اجتماعی مغز هنوز به طور کامل رشد نکردهاند.
با افزایش سن، احتمال انتقال خمیازه نیز بیشتر میشود.
کودک خردسال در حال خمیازه کشیدن.
آیا همه افراد خمیازه مسری میگیرند؟
خیر.
حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد افراد هنگام دیدن خمیازه دیگران، خودشان هم خمیازه میکشند.
عوامل مختلفی روی این موضوع تأثیر دارند:
- میزان خستگی
- تمرکز
- شخصیت
- سن
- سطح همدلی
- شرایط محیطی
بنابراین اگر شما نسبت به خمیازه دیگران واکنشی نشان نمیدهید، کاملاً طبیعی است.
حیوانات هم خمیازه مسری میگیرند؟
بله.
این رفتار فقط مخصوص انسان نیست.
دانشمندان مشاهده کردهاند که برخی حیوانات نیز خمیازه مسری دارند، از جمله:
- شامپانزهها
- بونوبوها
- گرگها
- سگها
این موضوع نشان میدهد که خمیازه مسری احتمالاً در طول فرگشت، برای تقویت ارتباطات اجتماعی ایجاد شده است.
شامپانزه در حال خمیازه کشیدن
آیا خمیازه نشانه بیماری است؟
در بیشتر موارد خیر.
خمیازه کاملاً طبیعی است و معمولاً به دلایل زیر رخ میدهد:
- خوابآلودگی
- خستگی
- تغییر دمای مغز
- بیحوصلگی
- تغییر سطح هوشیاری
اما اگر فرد بدون دلیل مشخص، روزانه دهها بار خمیازه بکشد، بهتر است با پزشک مشورت کند؛ زیرا در موارد نادر میتواند با برخی بیماریهای عصبی، اختلالات خواب یا مشکلات قلبی مرتبط باشد.
چند حقیقت جالب درباره خمیازه
- فقط خواندن درباره خمیازه میتواند باعث خمیازه کشیدن شود.
- بیشتر افراد هنگام دیدن خمیازه اعضای خانواده سریعتر واکنش نشان میدهند.
- خمیازه حتی بین انسان و سگ نیز منتقل میشود.
- جنین انسان نیز در رحم مادر خمیازه میکشد.
- بسیاری از مهرهداران از جمله پرندگان و خزندگان نیز خمیازه میکشند.
جمعبندی
اگر تا اینجای مقاله خمیازه کشیدهاید، مغزتان دقیقاً همان کاری را انجام داده که میلیونها سال است برای ارتباط اجتماعی و هماهنگی با دیگران انجام میدهد.
برخلاف تصور قدیمی، خمیازه فقط نشانه خوابآلودگی یا کمبود اکسیژن نیست. امروزه دانشمندان معتقدند این رفتار به عملکرد مغز، تنظیم دمای آن، همدلی و سیستم تقلید رفتاری ارتباط دارد.
به همین دلیل است که تنها دیدن یا حتی فکر کردن به خمیازه میتواند همان واکنش را در مغز شما فعال کند؛ پدیدهای ساده اما شگفتانگیز که هنوز هم پژوهشگران در حال کشف رازهای بیشتر آن هستند.